مبانی و اصول کالیبراسیون تجهیزات اندازه گیری

مبانی و اصول کالیبراسیون تجهیزات اندازه گیری

 

هر دستگاه ويژگي‌هاي فني و ويژگي‌هاي اندازه شناختي خود را دارد. با توجه به اينكه دستيابي به كيفيت برتر از طريق انجام آزمون‌ها و اندازه ‌گيري ‌هاي مطمئن ارزيابي مي‌گردد، اين بحث مطرح مي‌شود كه اندازه‌گيري مطمئن چگونه اندازه‌گيري مي‌باشد؟ آيا نو بودن تجهيزات يا استفاده از تكنولوژي جديد دستگاهي، مي‌تواند منجر به اندازه‌گيري مطمئن شود.

 

 

 

پاسخ اينست كه تنها كاليبراسيون صحيح و دوره‌اي به نتايج خروجي دستگاه‌ها كيفيت مي‌بخشد. با انجام كاليبراسيون به دنبال يافتن ويژگي‌هاي اندازه شناختي دستگاه هستيم تا در صورت نياز اصلاحات لازم را انجام دهيم. اغلب استانداردهاي مديريت كيفيت در بخش الزامات فني، از كاليبراسيون تجهيزات نام برده و آنرا الزام نموده‌اند.

استانداردهاي مدیریت اهمیت خاصی براي تمام تجهیزات تولید به ویژه تجهیزات اندازه‌گيري قائل هستند. به عنوان مثال در بند 7-6 استاندارد

ISO 9000 آمده است:

هنگامی که حصول اطمینان از نتايج معتبر مورد نیاز است تجهیزات اندازه‌گيري باید:

الف) در فواصل مشخص یا پیش از استفاده مورد کالیبراسیون یا تصدیق در برابر استانداردهاي اندازه‌گيري قرار گیرند که قابلیت ردیابی تا استانداردهاي ملی و بین المللی را داشته باشند؛ هنگامی که چنین استانداردهايی موجود نیستند مبنايي که براي کالیبراسیون یا تصدیق مورد استفاده قرار می گیرد باید ثبت شود.

ب) بر حسب نياز تنظيم و تنظيم مجدد گردند.

ج) مورد شناسايي قرار گرفته باشند تا وضعيت كاليبراسيون آنها بتواند قابل تعيين باشد.

د) در برابر تنظيماتي كه نتايج اندازه‌گيري را نامعتبر مي‌كند محافظت گردند.

ه) در برابرآسیب و خرابی درطی جابجايي، تعمیر و نگهداري و انبارش محافظت گردند.

همچنين در استاندارد ISO/IEC 17025 نيز بر ضرورت كاليبراسيون تجهيزات تاكيد شده است.

استانداردهاي مدیریت اهمیت خاصی براي تمام تجهیزات تولید به ویژه تجهیزات اندازه‌گيري قائل هستند.در واقع بدون اندازه‌گيري امکان بررسي هیچ گونه پیشرفتی وجود ندارد بنابراین توان اندازه گیری معیار بسیار خوبی برای تعیین میزان پیشرفت یک جامعه است.

 

 

اهداف اصلی کالیبراسیون

 

1- براي اطمينان از قرائت‌هايي كه از دستگاه صورت مي‌گيرد.

2- براي تعيين درستي مقادير خوانده شده از دستگاه.

3- براي استقرار قابليت رديابي دستگاه به استانداردهاي مرجع (هدف نهايي كاليبراسيون برقراري قابليت رديابي عنوان شده است)

قابليت ردیابی (Traceability)

قابليت رديابي قابليت ارتباط دادن مقدار يك استاندارد يا نتيجه يك اندازه‌گيري با مرجع‌هاي ملي يا بين‌المللي از طريق زنجيره پيوسته مقايسه‌ها كه همگي عدم قطعيتي معين دارند می باشد. كاليبراسيون تنها راه برقراري قابليت رديابي مي‌باشد.

استقرار قابليت رديابي نتايج اندازه‌گيري (در كاليبراسيون)

بوسيله تعيين نام دستگاه مرجع كاليبراسيون و عدم قطعيت آن محاسبه اعلام عدم قطعيت اندازه‌گيري براي نتايج كاليبراسيون و نيز بيان شرايط محيطي اثر گذار بر نتيجه اندازه‌گيري قابليت رديابي نتايج كاليبراسيون استقرار مي‌يابد.

دستاوردهای کالیبراسیون

  • به دست آوردن نتایج درست و صحیح در اندازه‌ گیری

  • کاهش هزینه و دوباره کاري

  • بهره‌ وري بیشتر

  • جوابگويي در دعاوي حقیقی و حقوقی

  • یکی از نیازهای اخذ گوهی نامه استانداردهاي مدیریت

  • جلوگیری از تضييع حقوق مصرف کننده و تولید کننده

 

 

Image result for کالیبراسیون تجهیزات

مراحل انجام کالیبراسیون

    1)کد گذاری تجهیزات اندازه‌گیری وتهیه شناسنامه ولیست آنها

  • تمام تجهیزات اندازه گیری باید وارد یک لیست شده و به هریک کد یا مشخصه ای داده شود

  • کد باید به گونه ای باشد که بتوان بدون احتمال خطا تجهیز را شناسایی کرد

  • برای هر تجهیز اندازه گیری شناسنامه تهیه کرد

2) طبقه بندی تجهیزات اندازه گیری از نظر کالیبراسیون

  • تجهیزاتی که اندازه گیر نبوده و نیاز به کالیبراسیون ندارند مانند کلنی کانتر، آب مقطرگیر،هیتربدون دماسنج، همزن مغناطیسی و بن ماری جوش در این گروه قرار دارند

  • تجیهزاتی که هربار قبل از استفاده باید توسط کاربر کالیبره شوند. در این گروه می توان از دستگاه هایPH مترنام برد.کاربر باید دوره آموزشی کالیبراسیون و کنترل کیفی این گونه تجهیزات را بگذرانند

  • تجهیزاتی که باید توسط واحدهای مورد تایید موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران یا سازنده و یا کاربر در دوره های زمانی مشخص کالیبره شوند. ترازو،اتوکلاو،وسایل حجم سنجی،انکوباتور و فور نمونه هایی هستند که در این گروه قرار دارند

 

  3) تعیین دوره تناوب کالیبراسیون

تاییدهای مکررهزینه بر است و استفاده ی پیوسته ی تجهیزات را ناممکن می سازد‌. بنابراین باید تعادلی در این میان برقرار شود عوامل بسیاری در تعیین دوره تایید مؤثرند که مهم ترین آن ها به شرح زیر است:‌

  • نوع تجهیزات

  • توصیه ی سازنده تجهیزاتImage result for کالیبراسیون تجهیزات

  • روند داده های به دست آمده از کالیبراسیون های پیشین

  • سوابق ثبت شده ی نگه داری و تعمیر

  • گستردگی و دشواری کاربرد                                                     

  • میزان گرایش به فرسودگی و رانش

  • پریود مقایسه ی متقابل با دیگر تجهیزات اندازه گیری

  • شرایط محیطی(دما،رطوبت،ارتعاش و غیره)

  • درستی مورد نظر در اندازه گیری

 

4) تعیین حد مجاز خطا

  • حد مجاز خطا بستگی به استاندارد مربوطه و روش کار دارد و اگر روشی فاقد حد مجاز خطا باشد کامل نیست و باید یک مقام مسئول با ارائه دلیل حد مجاز را تعیین کند

  • اگر از یک دستگاه برای چندین روش استفاده شود کوچکترین خطای مجاز به عنوان حد مجاز خطا محسوب می شود

 

5)انتخاب کالیبره کننده

- معیارهای انتخاب کالیبره کننده